Πέμπτη, 17 Ιανουαρίου 2019

Τι αγαπάτε; - Κι άλλος δωδεκάλογος


1. Το χιόνι. 



2. Να κρυφοκοιτάζω άλλους κόσμους.


3. Να πετάω.



4. Να χαζεύω τα φύλλα που πέφτουν.



5. Να παίζω μουσική.



6. Να χορεύω.



7. Να μουλιάζω στην μπανιέρα.


8. Να ταξιδεύω με το τρένο.



9. Να τεντώνομαι στο κρεβάτι.



10. Να υποδέχομαι φίλους.



11. Να αποκοιμιέμαι με ένα βιβλίο κι ένα βελανίδι.



12. Να ανθίζω.



[1] Δωδεκάλογος: Ελένη Πούλου.
    Εικονογράφηση: Marco Somà. 

[2] Ένας πορτογαλέζικος δωδεκάλογος εδώ και ένας δωδεκάλογος με το κορίτσι του δάσους εδώ

[3] Για οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με τον Marco Somà, ρίξτε μια ματιά εδώ

Παρασκευή, 11 Ιανουαρίου 2019

Α = - Α


Το εικονιστόρημα του Δημήτρη Αναστασίου Α=-Α δεν μοιάζει με κανένα από τα graphic novels που έχουμε διαβάσει μέχρι τώρα. Πρόκειται για ένα σύνολο από ιστορημένες εικόνες που επιχειρούν να αφηγηθούν με κινηματογραφικό τρόπο την ιστορία ενός ανθρώπου που αναρωτιέται ποιος είναι και πού βρίσκεται. Ενός ανθρώπου πολύ σίγουρου για το παρελθόν και πολύ αβέβαιου για τον υπόλοιπο χρόνο - άχρονο. 


Η αμφιβολία οδηγεί τον Άλφα σ' ένα ταξίδι που ξεκινά με τη συνειδητοποίηση, συνεχίζει με μια περιπλάνηση στον κόσμο του ονείρου, της παιδικότητας και της τέχνης, και καταλήγει στην αφύπνιση. Κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού καταρρέουν μία μία όλες οι βεβαιότητες του πρωταγωνιστή, ενώ γύρω του το τοπίο μεταλλάσσεται και εναλλάσσεται, όπως εναλλάσσονται οι εικόνες στα όνειρά μας ή τα καρέ στον κινηματογράφο. 


Κάθε κεφάλαιο αυτής της αλλόκοτης βόλτας είναι φιλοτεχνημένο ακολουθώντας διαφορετική ζωγραφική τεχνική και η αλλαγή στο ζωγραφικό στιλ απομακρύνει σταδιακά τον αναγνώστη από κάθε έννοια κανονικότητας. Σ' αυτό τον κόσμο, που μπορεί να μην είναι αληθινός, είναι σίγουρα όμως πραγματικός, κάθε τι μπορεί να ισοδυναμεί με το αντίθετό του.


Στην πορεία της ανάγνωσης οι χρονικοί αρμοί γίνονται όλο και λιγότερο συμπαγείς και ο Άλφα αλλάζει ταυτότητες και σταδιακά συμβολοποιείται. Και ενώ το πρώτο γράμμα του αλφαβήτου υποδηλώνει πάντοτε την αρχή και την αισιοδοξία, σταδιακά ο αναγνώστης συνειδητοποιεί πως ο Άλφα δεν είναι Άλλος. Είναι ο Αλλοτριωμένος, ο Απεγνωσμένος, ο Ανασφαλής, ο Ασθενής, Αυτός, ο Άνθρωπος. 


Κάθε αλλοτινή ενιαιότητα στο νόημα της ζωής του Ἀλφα είναι πια κατακερματισμένη, καθώς ο ίδιος μετατρέπεται σ' ένα συλλογικό υποκείμενο απομακρυσμένο από κάθε παράδοση και κάθε παραμυθία και περιφέρεται μόνος από καρέ σε καρέ σ' έναν κόσμο όπου ακόμη και ο ίδιος μπορεί να ισοδυναμεί με κάθε διάφορό του. 

Μια ανεπανάληπτη περιπέτεια συνειδητοποίησης οδηγεί τον άνθρωπο στην ανάγκη να επιστρέψει στο παραμύθι, στην αρχή του κόσμου, στο "Μια φορά κι έναν καιρό", στην αγκάλη μιας μεγάλης μητέρας. 

Δεν ξέρω τι να πω γι' αυτό το ευφυέστατο, συγκλονιστικό βιβλίο που αφηγείται τη ζωή και το όνειρο σε 110 εικονογραφημένες σελίδες. Στον κόσμο που πλάθει με μελάνια, μολύβια και ελαιοχρώματα, ο Δημήτρης Αναστασίου  κάνει τα πάντα ασπρόμαυρα, για να καταλήξει να χρωματίσει αυτό που όλοι φανταζόμαστε γκρίζο: το τέλος. Το εικονοστόρημά του μας υπενθυμίζει σε κάθε σελίδα πως "ο μοντέρνος άνθρωπος είναι καταδικασμένος στην αυτογνωσία. Είτε τη βιώνει ως συναρπαστικἠ εμπειρία είτε ως εφιαλτικό όνειρο". 


***



[1] Δημήτρης Αναστασίου, Α=- Α, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 2018. 

Τρίτη, 1 Ιανουαρίου 2019

Puffin Post και καλή χρονιά!


Μάλλον λίγοι από σας θα έχουν ακουστά τα Puffins, αλλά οι περισσότεροι σίγουρα γνωρίζουν τον εκδοτικό οίκο Penguin, αυτά τα φοβερά πιγκουινάκια που γεμίζουν τις βιβλιοθήκες όσων από μας διαβάζουμε βιβλία στα αγγλικά. Η Penguin είναι σπουδαίος εκδοτικός γιατί κατάφερε να κάνει το βιβλίο προσιτό σε όλους, χωρίς ιδιαίτερες εκπτώσεις στην αισθητική του. Το χαρτί βέβαια μοιάζει κάπως ευτελές και θυμίζει φύλλο εφημερίδας, αλλά υπάρχει μεγάλο κέρδος στην τιμή, για να μη μιλήσω για το βάρος -μεγάλο πρόβλημα για όσους κουβαλάμε βιβλία καθημερινά. 

























Τα Puffins, λοιπόν, εκτός από συμπαθητικά πουλάκια που ζουν σε περιοχές του Ατλαντικού και Βόρειου Ειρηνικού Ωκεανού, ήταν και εξακολουθούν να είναι η παιδική σειρά της Penguin. 

























Εκτός από την σειρά των παιδικών βιβλίων, η Penguin εξέδιδε για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα το παιδικό περιοδικό Puffin Post, που είναι μάλλον το μακροβιότερο περιοδικό που κυκλοφόρησε ποτέ και απευθυνόταν αποκλειστικά και μόνο σε παιδιά. 


Με σήμα κατατεθέν ένα χαριτωμένο puffin, το  πρώτο τεύχος του Puffin Post κυκλοφόρησε το 1967 από τον Kaye Webb, εκδότη της Puffin Books,  και παρέμεινε ενεργό μέχρι το 2013, με εξαίρεση μια μεγάλης διάρκειας διακοπή τη δεκαετία του 1980. Το περιοδικό ήταν κυρίως συνδρομητικό. Μάλιστα, ξεκίνησε με 16.000 συνδρομητές που έφτασαν την εποχή της μεγάλης ακμής του τους 200.000!


 























Όσοι αγαπήσαμε ως παιδιά ένα νεανικό περιοδικό ποικίλης ύλης, θυμόμαστε με πόσο ενθουσιασμό παραλαμβάναμε το νέο τεύχος, είτε από το περίπτερο της γειτονιάς είτε από το ταχυδρομείο. Η αγωνία, η περιέργεια για το τι θα περιλαμβάνει το επόμενο ήταν ένα απερίγραπτο συναίσθημα που δεν μπορούν να φανταστούν τα παιδιά σήμερα, μιας και όλα είναι διαθέσιμα και εύκολα προσβάσιμα στο διαδίκτυο. (Ευτυχώς, δηλαδή, γιατί παλιότερα για οτιδήποτε κι αν θέλαμε να αποκτήσουμε έπρεπε να προηγηθεί πειθαρχημένη οικονομία για το γέμισμα του κουμπαρά.) 


























Πέρα από υπέροχα εξώφυλλα και τα εκπληκτικά για την εποχή τους γραφικά, τα Puffin Post είχαν και πολύ πλούσια ύλη -διηγήματα, παραμύθια, αστείες ιστορίες, διαγωνισμούς, επιτραπέζια παιχνίδια και κουίζ-, και εξαιρετικούς συνεργάτες μεταξύ των οποίων ο εικονογράφος Quentin Blake και ο αγαπημένος μας συγγραφέας Roald Dahl. 


Το φανταστικότερο ήταν πως σε μια εποχή που το διαδίκτυο δεν υπήρχε -ή και αργότερα που υπήρχε, αλλά τα παιδιά δεν ήταν ακόμη εξοικειωμένα μ' αυτό- το Puffin Post είχε αναπτύξει μια διαδραστική σχέση με τους μικρούς του αναγνώστες. Στην πραγματικότητα, τα παιδιά συμμετείχαν στη διαμόρφωση της ύλης με πολλούς διαφορετικούς τρόπους: γράφοντας το τέλος μιας μισοτελειωμένης ιστορίας, στέλνοντας ζωγραφιές, γράμματα και σκίτσα, ανέκδοτα, αυτοσχέδια αινίγματα κι αστεία. Έτσι, το περιοδικό ήταν πραγματικά μέρος της καθημερινότητάς τους, όπως ήταν για μας οι παλιές παιδικές εκπομπές της ΕΡΤ. 





















Το Puffin Post εξέδιδε κάθε χρόνο και ένα πολύ χαριτωμένο Reder's diary, όπου τα παιδιά μπορούσαν να σημειώνουν πόσα και ποια βιβλία διάβαζαν κάθε χρόνο, συμμετέχοντας σε  μαραθωνίους. Ερχόντουσαν, λοιπόν, σε επαφή με το βιβλίο και η ανάγνωσή του φαινόταν καθημερινή διασκέδαση, και όχι σχολική  υποχρέωση. Νομίζω ότι τα Puffins αποδεικνύουν περίτρανα πως τα παιδιά μπορούν εύκολα να αγαπήσουν το διάβασμα, αρκεί αυτό να αποσυνδεθεί από τον διδακτισμό, τον συντηρητισμό και τον κηρυγματικό λόγο γονιών και δασκάλων. Σ' αυτή τη διαδικασία η εικόνα μπορεί να διαδραματίσει σπουδαίο ρόλο, γι' αυτό και τα Puffin έδιναν τόση βαρύτητα στην αισθητική και εικονογράφησή τους. 

Θα ήταν πολύ όμορφο, ακόμη και σήμερα, στην εποχή του διαδικτύου, να κυκλοφορήσει ένα τέτοιο περιοδικό. Θα ήταν φυσικά διαδικτυακό, είναι τεράστιο το κόστος για ένα τέτοιο έντυπο και οι συνδρομές θα έπρεπε να είναι εκατομμύρια για να μπορέσει να επιβιώσει στην αγορά. Άλλωστε, το διαδίκτυο μπορεί κάλλιστα να συνυπάρξει με το έντυπο ή να οδηγήσει το παιδί να το αναζητήσει, να το επιθυμήσει και τελικά να το κάνει μέρος της ζωής του. 

***


Σάββατο, 29 Δεκεμβρίου 2018

"Ο άνεμος στις ιτιές"



Έφτασε η ώρα λοιπόν. Ο "Άνεμος στις ιτιές" του Κένεθ Γκράχαμ δεν είναι ένα απλό  μυθιστόρημα για παιδιά. Θα έλεγα πως πρόκειται για ένα από τα κλασικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ισάξιο της "Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων"ή του "Πήτερ Παν", του παιδιού που δεν μεγάλωσε ποτέ. Μια τριάδα βιβλίων που πρωτοδιαβάσαμε όταν ήμασταν παιδιά, αλλά δεν τα θεωρούμε ακριβώς παιδικά. Είναι τα πρώτα "σοβαρά" μας βιβλία, κατά τη γνώμη μου πολύ σοβαρότερα από αρκετά βιβλία ενηλίκων. Επιστρέφουμε πάντοτε στις ιστορίες τους.





















Πρόκειται λοιπόν για μια διασκεδαστική ιστορία που εκδόθηκε στην Αγγλία το 1908 και αφηγείται τις περιπέτειες τεσσάρων καλών φίλων: του Σφάλαγκα, του Νεροπόντικα, του Ασβού και του Βάτραχου.  Και πέρα από αυτούς τους τέσσερις, ένας ολόκληρος κόσμος από δέντρα, φυτά, λουλούδια και ήχους της φύσης συνθέτουν ένα σαγηνευτικό σκηνικό για μικρούς και μεγάλους. 



Αυτό που μου άρεσε περισσότερο σ' αυτό το βιβλίο και με εντυπωσίαζε κάθε φορά που το διάβαζα, είτε στα αγγλικά είτε στα ελληνικά, είναι η εκπληκτική λεπτομέρεια με την οποία ο Γκράχαμ σκιαγραφεί τους χαρακτήρες του: ζωάκια που παρουσιάζουν κάθε λογής ανθρώπινη αρετή, μα και κάθε λογής ανθρώπινη αδυναμία. 






















Ο Σφάλαγγας είναι ένα ταπεινό, ευγενικό, πιστό και καλόκαρδο ζώο που αγαπά την καθαριότητα και περνά τον καιρό του τακτοποιώντας κι ασβεστώνοντας το σπίτι του. Ο Νεροπόντικας είναι πιο εξωστρεφής, λατρεύει το νερό και τις βόλτες στο ποτάμι, του αρέσει να ψυχαγωγείται με διάφορους τρόπους και περνά τον καιρό του σουλατσάροντας στη φύση. 


Ο Βάτραχος είναι επιπόλαιος, εξαιρετικά σπάταλος και υπερόπτης. Θυμίζει ξεπεσμένο Άγγλο ευγενή, δίνει ιδιαίτερη σημασία στην εξωτερική του εμφάνιση και κυκλοφορεί με πανάκριβα αυτοκίνητα, που φυσικά δεν είναι δικά του. Ευκολόπιστος και αφελής, ό,τι πρέπει για να γίνει βορά στα χέρια των ζώων που θέλουν να τον εκμεταλλευτούν. Αν θυμάμαι καλά, έχει μπλεξίματα με κάτι νυφίτσες...




Και τέλος, ο αγαπημένος μου γερο-Ασβός. Ο πιο σοφός, ο πιο φιλόξενος, αυτός που έχει τον τρόπο να σώσει τον Βάτραχο από την επιπολαιότητά του. Μοιάζει σνομπ, ένας ελιτιστής γέρος, ένας απόμακρος ερημίτης. Ζει σε μια πελώρια υπόγεια κατοικία, όπου μπορεί να βρει κανείς τα πάντα. Καπνίζει την πίπα του και νομίζεις πως μυρίζεις τον αρωματικό καπνό να γεμίζει το σαλόνι του. Είναι πάντοτε καλοπροαίρετος και παραθέτει λουκούλλεια γεύματα στους μικρούς του φίλους. 

 



















Δεν αντέχω να μη σας πω πόσο ζηλεύω την πολυθρόνα του, το αναπαυτικό υποπόδιο που έχει για να απλώνει τα τριχωτά του ποδαράκια όταν αναπαύεται ή όταν διαβάζει.


Για το βιβλίο έχουν γραφτεί πάρα πολλά. Ένα μείγμα μυστικισμού και περιπέτειας, ένα βιβλίο που προβάλλει από τη μια τη συντροφικότητα και από την άλλη τον πουριτανισμό της Εδουαρδιανής Αγγλίας, μια μεταφορά του αυστηρού ταξικού βρετανικού συστήματος -που υπάρχει ακόμη πριν από τον πόλεμο- στον κόσμο των ζώων. 





















Αυτό που το κάνει, όμως, μαγικό είναι οι εικόνες του: σαν να ακούς τον άνεμο να σφυρίζει στις ιτιές, τις καλαμιές να θροΐζουν τις νύχτες στο ποτάμι, τα ζωάκια του νερού να παίζουν και να θορυβούν, τα ξύλα να τρίζουν στο τζάκι όταν οι μικροί τετράποδοι φίλοι μαζεύονται στα σπιτάκια τους, για να ζεστάνουν τα πόδια τους μπροστά στη φωτιά, να φορέσουν τις σπιτικές τους ρόμπες και να αφηγηθούν ο ένας στον άλλο παλιές ιστορίες του δάσους. 

Ο "Άνεμος στις ιτιές" είναι ένας ύμνος στη φύση και την άδολη αφοσίωση. Θυμίζει στον αναγνώστη πως είναι όμορφες οι περιπέτειες και τα ταξίδια, αρκεί να γυρίζεις πάντοτε σπίτι. 

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο ξανά θυμήθηκα την εκπληκτική μετάφραση του Φώντα Κονδύλη. 

***


[1] Η εικονογράφηση που επέλεξα για την ανάρτηση είναι της Inga Moore. 


 

Πέμπτη, 27 Δεκεμβρίου 2018

Η "Χριστουγεννιάτικη ιστορία" της Lisbeth Zwerger


Δεν μπορώ να φανταστώ καν σε πόσες διαφορετικές εκδόσεις, εικονογραφήσεις, θεατρικές και κινηματογραφικές διασκευές έχει κυκλοφορήσει η "Χριστουγεννιάτικη ιστορία" του Τσαρλς Ντίκενς. Υπάρχει άραγε παιδί που να μην έχει ακουστά τον γεροτσιγγούνη Σκρουτζ; Υπάρχει παιδί που να μην τον αντιπαθεί ή ενήλικας που να μην τον λυπάται;

























Ο Σκρουτζ είναι πια ένας εμβληματικός σπαγκοραμμένος. Έχει γίνει συνώνυμο της γκρίνιας, της κακίας, της αντικοινωνικότητας. Ένας άνθρωπος που σιχαίνεται τα Χριστούγεννα γιατί δουλεύει λιγότερο, μειώνονται τα κέρδη του και είναι υποχρεωμένος να βλέπει στους δρόμους τις χαρούμενες φάτσες των φτωχών γειτόνων του. 


Ο Σκρουτζ εκμεταλλεύεται σκληρά τον υπάλληλό του, που δουλεύει σε ένα παγωμένο δωμάτιο, και ειρωνεύεται μέχρις εσχάτων των ανιψιό του που χαίρεται τις ημέρες των γιορτών. Μισεί θανάσιμα κάθε άνθρωπο που εύχεται "Καλά Χριστούγεννα" στους παγωμένους δρόμους της πόλης, που ανυπομονεί για τη βραδιά που θα μαζευτεί με την οικογένειά του γύρω από το τραπέζι να μοιραστούν το δείπνο τους με αγάπη. 


Στις ιστορίες του Ντίκενς, όμως, το καλό πάντοτε νικά στο τέλος. Άλλωστε, ο Ντίκενς λίγο πολύ πίστευε πως αν όλοι γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι ο κόσμος θα αλλάξει. Και για τον Σκρουτζ αλλάζουν τα πάντα όταν τρία φαντάσματα τον επισκέπτονται τη νύχτα της παραμονής, για να τον ταξιδέψουν στο παρόν, το παρελθόν και το μέλλον. Πρόκειται για μια ανελέητη πολιορκία.


Η σκληρή καρδιά του μίζερου Σκρουτζ σιγά σιγά μαλακώνει. Πρώτα από φόβο και ύστερα επειδή λίγο λίγο ανακαλύπτει τη χαμένη αθωότητα που κάθε ανθρώπινη ψυχή κρύβει. Και κάπως έτσι, αναγκάζεται να αναθεωρήσει όλα όσα πίστευε μέχρι τότε και το πνεύμα των Χριστουγέννων κερδίζει την καρδιά του.

Τα Χριστούγεννα μπορεί να πέρασαν, αλλά η μπογιά αυτής της μαγικής ιστορίας λύτρωσης και καλοσύνης δεν πρόκειται ποτέ να ξεθωριάσει. 

* * * 

[1] Στα βιβλιοπωλεία μπορεί να βρει κανείς αμέτρητες εκδόσεις της Χριστουγεννιάτικης ιστορίας. Οι ακουαρέλες της Lisbeth Zwerger μάς μεταφέρουν υπέροχα το κλίμα της εποχής, παραμένοντας μακριά από τη σύγχρονη τηλεοπτική αισθητική.